Vakantie en letselschade
3 juli 2026Steeds meer burgers en bedrijven ervaren overlast van de hoge grondwaterstand, als gevolg van de regenval in de afgelopen periode. In het zuiden van het land wordt vooral veel overlast en schade door grondwateroverlastproblemen ervaren. En de vraag die ik vaak krijg: wie gaat die schade betalen?
Oorzaak
In veel gevallen zal grondwateroverlast een natuurlijke oorzaak hebben. Te denken valt aan langdurige neerslag, extreme buien, maar ook de specifieke bodemsamenstelling ter plaatse kan een rol spelen. Daarnaast zijn ook waterhuishoudkundige of bouwkundige elementen soms een oorzaak van grondwateroverlast. Denk bijvoorbeeld aan infiltratievoorzieningen, lekkende rioleringen, maar ook niet waterdichte kelders en/of bijvoorbeeld slecht onderhoud aan een gebouw kunnen een aanleiding zijn.
In het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) staan eisen met betrekking tot de waterdichtheid van een kelder, waarbij de toepasselijkheid van de eisen afhankelijk is van de vraag of er sprake is van verblijf. Wordt een kelder bijvoorbeeld gebruikt voor bewoning, dan dient gekeken te worden naar de eisen als opgenomen in de artikelen 3.64 en 4.118 van het Bbl, maar wordt de kelder louter als opslagruimte gebruikt dan zijn de hiervoor beschreven eisen niet van toepassing. Het is derhalve noodzakelijk om vast te stellen welke regels er in uw situatie hebben te gelden.
Verantwoordelijkheid grondwaterbeheer
Het is niet altijd duidelijk wie verantwoordelijk is voor het grondwaterbeheer, het nemen van maatregelen en het dragen van eventuele kosten c.q. het vergoeden van schade. De gemeente heeft in ieder geval een wettelijke grondwatertaak. Eerst ingevolge van de Wet verankering en bekostiging van gemeentelijke watertaken en vanaf 2009 op basis van artikel 3.6 van de Waterwet. Sedert 1 januari 2024 ontleent de gemeente de grondwatertaak aan de Omgevingswet.
Op grond van artikel 2.16 lid 1 onder a onder 2 van de Omgevingswet heeft de gemeente in de openbare ruimte een grondwatertaak. Maar hoe ver gaat die taak? Als het grondwater stijgt en daardoor schade ontstaat in een gebouw dat bouwkundig gebrekkig is, dan is het nog maar de vraag of de gemeente aangesproken kan worden voor deze schade.
Uit de toelichting bij de Wet gemeentelijke watertaken blijkt bijvoorbeeld ook dat de gemeentelijke grondwatertaak niet ziet op parkeergarages, tunnels en andere (grotendeels) ondergrondse bouwwerken die lijden als gevolg van grondwater. Dat is een tweede uitzondering.
In een arrest van het Gerechtshof ’s-Hertogenbosch van 2019 werd geoordeeld dat 'van bewoners mag worden verwacht dat zij – indien nodig – de vereiste waterhuishoudkundige of bouwkundige maatregelen nemen om problemen als gevolg van een bepaalde grondwaterstand te voorkomen of te bestrijden.' (ECLI:NL:GHSHE:2019:3180). Op eigen terrein is een pandeigenaar derhalve vaak zelf aan zet. Dat wil echter niet zeggen dat de gemeente vogelvrij is.
Inspanningsplicht
De gemeente heeft blijkens de parlementaire geschiedenis een inspanningsverplichting – zoals ook blijkt uit de formulering ‘zoveel mogelijk’ - en derhalve geen resultaatsverplichting. Een vrijbrief is het dus zeker niet, want het bevoegd gezag moet zorgvuldig beleid voeren. Het gaat om waterhuishoudkundige maatregelen die noodzakelijk zijn om structurele nadelige gevolgen van een te hoge of te lage grondwaterstand te voorkomen of te beperken.
De gedachte van de wetgever is dat de gemeente maatregelen neemt, mits voldaan aan de doelmatigheidseis. Bij de beantwoording van de vraag of een grondwatermaatregel doelmatig is, dient onder meer gekeken te worden naar de omvang, schaal en duur van de te verwachten of ontstane problemen, doch ook dient rekening gehouden te worden met de kosten van eventuele grondwatermaatregelen. Het gaat derhalve om een belangenafweging.
Tot 1 januari 2024, op die dag trad de Omgevingswet in werking, waren gemeenten verplicht om gemeentelijke rioleringsprogramma’s (Water- en rioleringsprogramma) te hebben. Die verplichting bestaat niet meer op grond van artikel 3.14 Omgevingswet, maar gemeenten kunnen op basis van de Omgevingswet wel een programma maken. Een dergelijk programma geeft inzicht in de keuzes die gemeenten maken en laten derhalve al een belangenafweging zien.
Waterbeheerder
Als u schade hebt geleden, kan het goed zijn om te rol van de gemeente tegen het licht te houden. Echter, dient wel opgemerkt te worden dat niet alleen de gemeente invloed heeft op de grondwaterstand, maar wellicht ook een andere waterbeheerder. Te denken valt aan een waterschap en in sommige gevallen Rijkswaterstaat. Tussen de gemeente en de waterbeheerder moet, gelet op hetgeen is bepaald in artikel 2.2 Omgevingswet, afstemming plaatsvinden wat betreft het toekennen van functies aan locaties maar ook ten aanzien van het waterpeil. Bij het ontstaan van schade door grondwateroverlast is het niet alleen de vraag of de overheid aansprakelijk is en gehouden is tot vergoeding van de schade, maar is bijgevolg ook de vervolgvraag welke overheid in dat geval aansprakelijk te houden is. Dat dient als zodanig dus te worden vastgesteld.
Oorzaak schade
Grondwateroverlast kan de oorzaak zijn van schade aan uw eigendom, maar dat hoeft niet het geval te zijn. Het is derhalve van belang om vast te stellen wat de overlast veroorzaakt. Naast grondwateroverlast kan bijvoorbeeld gedacht worden aan regenwateroverlast.
Schadevergoeding
Als blijkt dat de overheid tekort is geschoten ten aanzien van de inspanningsverplichting en de geldende zorgplicht, waardoor schade is ontstaan aan uw eigendom, dan kan het zijn dat de overheid schadeplichtig jegens u is. Er kan sprake zijn van schade door rechtmatig of onrechtmatig handelen.
Het is dus verstandig om u goed te laten informeren over eventuele mogelijkheden, teneinde deze schade op de overheid te kunnen verhalen. Wij helpen u daar graag mee.
Vragen? Neem contact op!
Lees ook: